منطقه حکومت، ناحیه حکمرانی، ملک و ناحیه. کلمه مرزی نیز عنوانی است که موارد مربوط به مرز را در بر می گیرد. با این توصیف، قلمرو مرزی ناحیه و محدوده مرز یک کشور را شامل می شود.
قلمرو مرزی مبین گستره جغرافیایی حاکمیت و صلاحیت کشورها است و از جمله موضوعات مشترک و مورد مطالعه جغرافیای سیاسی، علوم سیاسی، روابط بین الملل، حقوق بین الملل و فقه سیاسی است. این مفهوم که یکی از ارکان پایدار تشکیل دهنده کشور و حفظ حدود و ثغور آن است، جزء اصول اولیه همه حکومت ها است؛ به گونه ای که امروزه تمامیت ارضی و مرزی مترادف با استقلال و وحدت ملی شناخته می شود.
قلمرو قسمتی از کره زمین است که دولتی بر آن حاکمیت دارد. قلمرو یک حکومت شامل آب و خاک و فضا و هر آنچه در آنجا قرار دارد، نیز می شود. از نگاه جغرافیای سیاسی، قلمرو کشور مکانی است جغرافیایی که اولاً برای سکونت گروه انسانی، ثانیاً کالبدگیری مفهوم کشور و ثالثاً برای اعمال حاکمیت حکومت، وجود سرزمین معین را یکی از عوامل اصلی سازنده کشور تعریف می نماید. از سوی دیگر، هرجایی که قوانین و مقررات یک کشور در آن قابل اجرا باشد، قلمرو آن کشور محسوب می شود. بدین ترتیب، محوطۀ سفارتخانه یک کشور در کشور دیگر نیز جزو قلمرو آن کشور محسوب می شود. همچنین کشتی هایی که در آب های بین المللی حرکت می کنند، جزو قلمرو کشوری هستند که کشتی متعلق به آن و پرچم آن بر عرشه کشتی در اهتزاز است. حقوقدانان و اندیشمندان سیاسی، مرزهای جغرافیایی و قلمرو کشورها را بر اساس معاهدات و مقررات حقوق بین الملل به رسمیت شناخته اند و حاکمیت سیاسی و حقوقی هر کشور نیز بر این اساس شکل می گیرد. یکی از مهم ترین مسئولیت های مرزبانان و مأمورین مرزی، کنترل و حفظ مسیر عبور خط مرز است، زیرا عدم شناخت و آگاهی و یا هر گونه بی توجهی، باعث بروز اختلافات و درگیری های مرزی و گاهی ایجاد ابهام در تعیین مسیر عبور خط مرز و احتمالاً باعث بروز اختلافاتی بین دو کشور همسایه می شود. بنابراین حفظ حدود و ثغور یک کشور به مثابه شرف ملی آن کشور بوده و این وظیفه سنگین باید بدون کوچک ترین سهل انگاری و با دقت توسط مأمورین مرزی و سایر فرماندهان مسئول در ناجا، به خصوص فرماندهان انتظامی استان های مرزی انجام پذیرد.
منبع: مرکز مطالعات خلیج فارس
به گزینی: محمدنقی دیده بان
