نام ‘رجب طیب اردوغان’ در پیگیری پرونده قتل «جمال خاشقجی» منتقد سعودی بیش از هر نامی به چشم می خورد و «اسدالله اطهری» کارشناس مسائل ترکیه معتقد است که اردوغان با بهره گیری از این پرونده، اندیشه تقویت اقتصاد ترکیه و گرفتن امتیاز از عربستان را در سر دارد.
مرزنیوز به نقل از ایرنا:حزب عدالت و توسعه که از سال ۲۰۰۲ میلادی زمام امور ترکیه را به دست گرفت تاکنون سیاست خارجی این کشور را با فراز و فرودهایی به پیش برده است. در آن سال ها حزب حاکم با هدف تبدیل ترکیه به موفق ترین الگو در خاورمیانه از طریق پیروی از اصول سه گانه سکولاریسم، دموکراسی، و بازار آزاد زمام قدرت را در دست گرفت.
دکترین «عمق استراتژیک» که با هدف تبدیل ترکیه به قدرت اول خاورمیانه توسط «احمد داوود اوغلو» استاد سابق علوم سیاسی و روابط بین الملل دانشگاه مرمره و نخست وزیر وقت ترکیه تئوریزه شده بود، مناسبات آنکارا را با واشنگتن در قالب ائتلاف ناتو و روابط ترکیه را با کشورهای اروپایی ارتقاء بخشید؛ روابطی که بنا به دلایلی در سال های اخیر کمرنگ شده است. در این میان قتل روزنامه نگار منتقد سعودی توسط مقامات عربستانی بستر را برای تکاپوی بیشتر سران ترکیه با هدف افزایش قدرت و بازیگری در منطقه خاورمیانه هموار کرده است.
با توجه به اهمیت تحولات یاد شده گروه پژوهش های خبری خبرگزاری جمهوری اسلامی (ایرنا) با برگزاری میزگردی به بررسی سیاست خارجی ترکیه با سوژگی پرونده خاشقجی پرداخت.
دکتر «سید اسدالله اطهری» و دکتر «جعفر حق پناه» دو تن از استادان دانشگاه و کارشناسان مسائل ترکیه در کنار «احمد دستمالچی» سفیر پیشین ایران در لبنان و اردن و کاردار اسبق ایران در عربستان دراین میزگرد به بیان نظرات خود در این زمینه پرداختند.
اسدالله اطهری در این میزگرد به تشریح ابعاد و زوایای مختلف روابط عربستان با کشورهای منطقه همچون ایران و عربستان همچنین دول غربی پرداخت.
** تاثیر پرونده خاشقجی بر روابط آنکارا- ریاض
دکتر اطهری در این میزگرد با اشاره به پیچیدگی های پرونده قتل خاشقجی گفت: بسیار عجیب است که این قتل در یک کشور عضو ناتو روی داده است. در این میان تفکر این است که به هیچ عنوان ترکیه به دلیل حادثه یاد شده روابط خود را با عربستان قطع نخواهد کرد، چرا که عربستان میلیاردها دلار در ترکیه سرمایه گذاری کرده است. قتل خاشقجی اما برای ترکیه ای که محلی برای سفر توریست ها شده و کشوری عضو ناتو است وجهه خوبی ندارد. بی تردید اگر دستگاه های اطلاعاتی موازی این اطلاعات را منتشر نمی کردند، بعید بود که این موضوع از طریق دولت ترکیه منتشر می شد.
وی افزود: دولت ترکیه پیش از این رویداد، به این دلیل سرکوب کردها و در هم شکستن رسانه های مستقل و جامعه مدنی محبوبیت خود را از دست داده و در انزوای دیپلماتیک قرار گرفته بود.
از نگاه این استاد دانشگاه، ترکیه اما با آزاد کردن کشیش آمریکایی محبوبیت از دست رفته خود را تا حدی به دست آورد. تضعیف لیر، تفاوت طبقات مختلف اجتماعی، تضعیف اقتصاد ترکیه همه این موضوع ها با شانس ترکیه تا حدی حل و فصل شد اما اکنون و به دنبال قتل خاشقجی اردوغان نیازمند معامله بزرگتری است تا بتواند امتیازهای لازم را از این معامله با عربستان بگیرد.
** ترکیه در پیگیری پرونده خاشقجی به دنبال چیست؟
اطهری افزود: به نظر می رسد دولت ترکیه به دنبال استفاده از این فرصت های پیش آمده برای تقویت اقتصاد این کشور است. همچنین در نظر دارد تا در کنار اسرائیل و ایران بتواند به عنوان قدرتی رقیب مطرح شود.این فرآیندها می تواند یک قدرت منطقه ای را تضعیف کرده و اقتصاد ترکیه را قدرتمندتر کند. ترکیه به طور غیرمستقیم به دنبال تقویت حکومت نوعثمانی است و تصور می شود از این موضوع (پرونده خاشقجی) اردوغانی بسیار قدرتمند بیرون بیاید.
** همگرایی ترکیه و غرب به ضرر ایران است
کارشناس ارشد مرکز مطالعات خاورمیانه در بخشی از اظهارات خود به موضوع روابط ترکیه و غرب و همچنین اثرگذاری آن بر مناسبات تهران-آنکارا اشاره کرد و گفت: اخیرا ارزش و جایگاه ترکیه نزد غرب کاهش یافته است. در رابطه با خطوط لوله های نفت و مساله انرژی به نظر می رسد غرب بیش از اندازه در زمینه انرژی با ترکیه مشارکت کرده و غرب جایگاه گروه ۲۰ را به ترکیه داده است. از طرفی نوع نگاه اتحادیه اروپا به ترکیه به جز در مساله الحاق، می توان گفت که در یک هماهنگی و همکاری کامل قرار دارد و ترکیه همچنان جایگاه خود را در ناتو حفظ کرده است.
** رفرم؛ پروسه ای زمانبر در عربستان
اطهری در بخشی از صحبت های خود به رفرم های ادعایی در عربستان اشاره کرد و افزود: سخنانی که درباره رفرم هم گفته می شود چندان درست به نظر نمی رسد چرا که این کلمه واژه بسیار سنگینی آن هم در یک رژیم قرون وسطایی است. ایجاد تغییر و تحولات امری آسان نیست که بتوان آن را به همین سرعت در کشورها مشاهده کرد. در رفرم چین نیز شعار بسیار زیبایی وجود داشت مبنی بر اینکه «بگذار تا صد گل شکوفا شود». روشنفکران چین نیز این موضوع را باور کرده و در رفرم وارد خیابان ها شدند اما سر آنها زده شد. به همین دلیل می توان اذعان داشت که رفرم در خاورمیانه بسیار سخت می باشد اما می توان گفت که تغییرات ژئوپلیتیکی در خاورمیانه در حال انجام است.
** ایدئولوژی در خدمت عملگرایی
اطهری همچنین در تحلیل سیاست خارجی ترکیه بر پیوند عملگرایی و ایدئولوژی در این کشور تاکید کرد و گفت: موفقیت ترکیه زمانی بیشتر شد که ایدئولوژی را در خدمت عملگرایی قرار داد. به این معنی که اردوغان از واژه اسلام برای تقویت خود بهره گرفت.
‘برخی معتقدند که در ترکیه شخصی شدن قدرت ایجاد شده، در حالی که قدرت همیشه در ترکیه شخصی بوده است. آتاتورک، اوزال و اردوغان سه شخصیتی هستند که جایگاه این کشور را ارتقا داده اند. ساخت منطقه خاورمیانه کمک می کند که رهبران قدرت شخصی داشته باشند اما ترکیه قابل مقایسه با دیگر کشورهای منطقه نیست و سندیکاها، گروه های کارگری، نهادهای قدرتمند جامعه مدنی و … به تقویت ساختار قدرت در ترکیه کمک می کنند. ‘
** ترکیه هیچگاه منطقه را از یاد نبرده
این کارشناس مسائل ترکیه به همسنجی و مقایسه نگاه سران آنکارا به غرب و شرق پرداخت و گفت: برخی معتقدند ترکیه هیچگاه در منطقه حضور نداشته اما در پاسخ به این موضوع باید گفت که ترکیه به آن شکلی که باید در خاورمیانه نقش آفرینی نکرده اما هیچگاه منطقه را نیز از یاد نبرده است. این کشور در تمام پیمان های منطقه ای نظیر پیمان سعدآباد، سنتو و … حضور داشته اما روح مسلط بر ترکیه این است که این کشور بیشتر به غرب گرایش دارد، بنابراین وزن دخالت های ترکیه در خاورمیانه را باید بسیار کم دانست.
*** ایران و ترکیه؛ رقبایی طبیعی و دوستانی ضروری
این پژوهشگر مرکز تحقیقات استراتژیک در بخشی از صحبت های خود در این میزگرد به مناسبات ایران و ترکیه اشاره کرد و افزود: این دو کشور همسایه همکاری های امنیتی و نظامی دارند و به عبارتی می توان گفت که با یکدیگر دیپلماسی دفاعی برقرار کرده اند. از طرفی دیگر رابطه نفت و انرژی صرف نظر از نوع رژیم ها نیز میان ایران و ترکیه وجود دارد. گفته می شود که این دو رقبای طبیعی و دوستان ضروری یکدیگر هستند بنابراین روابط خوبی با یکدیگر دارند.
این استاد دانشگاه با اشاره به تحریم های آمریکا علیه جمهوری اسلامی اضافه کرد: به نظر می رسد روابط ایران و ترکیه به سمت «اقتصاد غیررسمی» سوق پیدا می کند و ترکیه فقط از تحریم هایی تبعیت خواهد کرد که از طرف سازمان ملل متحد اعمال شود و به تحریم های حاصل از تصمیم سازی های یکجانبه آمریکا توجهی نخواهد داشت.
در میزگرد ایرنا مطرح شد؛(قسمت ۳)اردوغان در پرونده خاشقجی درصدد گرفتن امتیاز از عربستان است
