شکوفه های بیدمشک که قبل از بیداری طبیعت و فصل بهار، شمیم شکوفه هایشان مشام هر رهگذری را معطر می کند، نوید بهار در آذربایجان غربی هستند.
مرزنیوز به نقل از ایرنا،هوای ارومیه این روزها به ویژه عصرها به بوی باران تلطیف می شود و در این میان نمی توان چشم بر شکوفه های بیدمشکی که بر روی پیشخوان مغازه ها و پارچه ها پخش شده یا در گونی ها آماده فروش هستند بست و بوی دلکش آنها را استشمام نکرد.
به هر جای شهر ارومیه به ویژه اطراف میدان آزادی که نگاه کنی کشاورزان برای فروش و واسطه ها برای خرید و فروش در کنار میدان و خیابانهای منتهی به این مسیر صف بسته اند.
پیرمردی با قامتی استوار و موهای سفید و لباس ساده روستایی و دست های پینه بسته اش با ترازویی کنار خیابان ایستاده است.
چترش را با وجود بارش باران بر روی گونی بیدمشک ها که می شود گفت تمام سرمایه این کشاورز در فصل بهار است گرفته تا خیس نشوند.
داد نمی زند و آرام به هر رهگذری شاخه بیدمشکی را که در دست دارد پیشکش می کند.
به مشتریان می گوید مشک آن است که خود ببوید قیمت هم فقط هشت هزار تومان، بارون هم بهشون نخورده و بعد یک سیلی به گوش زنبوری موذی که در باران هوس گرده بیدمشک کرده می زند و دوباره باز پیشکش شاخه پر از شکوفه بیدمشک به رهگذران را از سر می گیرد.
از او درباره خواص بیدمشک می پرسم می گوید: خریداری یا فروشنده، می گویم خبرنگار، می گوید تو بخر و ببر می دونم که حتما از خواصش با خبر هستی و می خندد و می گوید کمترین خواص این گیاه این است که در آستانه عید و در ایام عید می توانی به جای نوشابه های گازدار کام میهمانان نوروزی ات را شیرین کنی.
در آذربایجان غربی خرید و فروش شکوفه های بیدمشک به طور مستقیم توسط کشاورزان در کنار باغها یا جاده ها یا اینکه با واسطه گری در بازارهای داخل شهر در هفته آخر اسفند تا هفته اول فروردین ماه انجام می شود.
بیدمشک گیاهی خوشبو و خوشرنگ با شکوفه های زردرنگ است که جایگاه خاصی در میان مردم ارومیه و آذربایجان غربی به خاطر عرق و محصولاتی که از شکوفه های معطرش به دست می آید داراست.
بهار در آذربایجان غربی با شکوفه های بیدمشک شروع می شود که از ۱۰ روز قبل از فصل بهار می توان در همه جای استان و به ویژه در حاشیه باغ های ارومیه شاهد شکفتن شکوفه های این گیاه بود.
این درختچه زیبا در میان مردم محلی به نام بیدمیش و پئش پئشا معروف بوده و از تیره گیاهان بید است که اندازه آن از بید معمولی کوچک تر ولی سنبله های آن دارای اسانس معطری هستند.
گل های بیدمشک پیش از باز شدن برگها ظاهر می شوند و معطرند، در بهترین نوع آن زردی رنگ گل بیشتر است.
بیدمشک معمولا در مناطق معتدل و مرطوب می روید و اثرات درمانی بسیاری دارد.
طبیعت گیاه بیدمشک، سرد و تر است و متخصصان طب سنتی آن را مقوی قوای دماغی، قلب، مفرح روح، ملین مزاج، ضد سردرد و دردهای عضلانی، پایین آورنده قند خون و آرام بخش می دانند.
صاحبنظران علم طب بر این عقیده هستند که اگر عرق بیدمشک بدون مواد شیرین کننده مصرف شود، به مقدار قابل توجهی قند خون را کاهش می دهد.
عرق بیدمشک همچنین در رفع کم خونی، ناراحتی های قلبی و عروقی، تسکین اعصاب و دردهای رماتیسمی کاربرد بسیار موثری دارد.
محققان مرکز تحقیقات جهاد کشاورزی آذربایجان غربی نیز بر این باورند که یکی از مهمترین مکان های تولید و به بار نشستن بیدمشک، استان آذربایجان غربی است که به صورت خدادادی این درخت در کنار دیگر میوه ها در باغها و مزارع می روید ولی رویشگاه اصلی آن در دره هاست.
کارشناسان و محققان می گویند استفاده از اسانس بیدمشک به عنوان یک ماده مهم در صنایع آرایشی و غذایی کشور دارای جایگاه خاصی است.
معاون تولیدات گیاهی جهاد کشاورزی آذربایجان غربی در این باره به خبرنگار ایرنا گفت: سطح زیر کشت این نوع درختچه در استان بیش از ۸۰۰ هکتار است که عمدتا به صورت حاشیه کاری در کنار باغها و مزارع کاشته می شود.
مقصود قربانی با بیان اینکه عملکرد در هکتار درختچه بیدمشک ۱۰ تن در هکتار است اظهار کرد: شکوفه بیدمشک در شهرستان های ارومیه، خوی و سلماس برداشت می شود که بیش از ۶۰۰ تن شکوفه بیدمشک از سطح باغهای استان برداشت و سالانه به بازار عرضه می شود.
وی اضافه کرد: یک سوم شکوفه های تولیدی توسط واحدهای تبدیلی جذب و به عرق تبدیل می شود و نزدیک یک سوم آن در خانه ها استفاده شده و بقیه نیز در مصارف مختلف توسط واحدهای گلابگیری دیگر استان های کشور و تهیه نقل بیدمشکی در قنادی های ارومیه مورد استفاده قرار می گیرد.
وی افزود: عمر گل دهی این درختچه ۱۵ روز از اواخر اسفند تا اوایل فروردین ماه است.
قربانی گفت: حداکثر فاصله زمانی بین چینش شکوفه تا عرق ۷۲ ساعت است و از هر یک کیلو بیدمشک دو تا سه و نیم لیتر عرق برداشت می شود.
وی اظهار کرد: عرق کشی از این گیاه در دیگهای بزرگ و به صورت تقطیر ساده در حرارت بالای ۱۰۰ درجه سانتیگراد انجام می شود.
کارشناس مرکز تحقیقات سازمان جهاد کشاورزی آذربایجان غربی نیز در این باره گفت: هم اکنون توسعه کشت این گیاه به شدت در استان در حال افزایش است.
مهناز حیدری اظهار کرد: علاوه بر تهیه عرق و نیز استفاده از بیدمشک در صنایع غذایی از این شکوفه ها و گرده های آن در تولید مواد آرایشی و زیبایی پوست استفاده می شود.
وی ادامه داد: این درختچه سهل کاشت بوده و در منطقه مارمیشو ارومیه به صورت خودرو وجود دارد.
عرق بیدمشک به واسطه عطر و طعم مطبوع و ارزش افزوده بالا، مشتریان زیادی در داخل و خارج کشور دارد که به صورت عرق و نقل صادر می شود.
عرق گیری از بیدمشک در سطح شهر ارومیه به صورت سنتی و با استفاده از ‘نی قازان’ (دستگاه تعریق سنتی) صورت می گیرد که معمولا خانم های خانه دار در منزل این کار را انجام می دهند.
عرق بیدمشکی که در خانه ها فراوری می شود، نسبت به محصولات بازاری از غلظت، عطر و طعم بهتری برخوردارند و خریداران، محصولات خانگی را به محصولات بازاری ترجیح می دهند.
در نخستین روزهای برداشت قیمت هر کیلوگرم شکوفه بیدمشک در ارومیه تا ۱۰۰ هزار ریال قیمت دارد که با افزایش عرضه بین ۷۰هزار تا ۹۰ هزار ریال در بازار فروخته می شود.
هر لیتر عرق تازه بیدمشک نیز بین ۷۰ تا ۱۰۰ هزار ریال قیمت دارد که این روزها در میان سوغات اکثر مسافران نوروزی در ارومیه دیده می شود.
از شکوفه های بیدمشک علاوه بر تهیه عرق، نوعی نقل بادامی و گردویی نیز تهیه می شود که کار بسیار سخت و پیچیده ای است که فقط استادکاران ماهر و با تجربه می توانند این کار را انجام دهند.
نقل بیدمشکی از نوع بادامی ریز (ابریشمی) اکنون حدود ۱۴۰هزار ریال و دیگر انواع نیز ۱۰۰ هزار ریال توسط نقل ریزان فروخته می شود.
نقل و عرق بیدمشک ارومیه علاوه بر داخل کشور، مشتریان زیادی در کشورهای عربی حوزه خلیج فارس، ترکیه، جمهوری آذربایجان و گرجستان دارد که به صورت تجارت چمدانی صادر می شود.
عرق بیدمشک دارای خواص درمانی زیادی از قبیل تنظیم کنند ضربان قلب، مقوی قلب و معده، نشاط آور و تقویت کننده اعصاب است، خوردن خالی و بدون شکر تاثیر چندانی بر افزایش فشار خون ندارد ولی شربت آن برای افرادی که دارای فشار خون بالا هستند توصیه نمی شود.
آذربایجان غربی استانی با ۷۰۰ هزار هکتار اراضی زیر کشت محصولات کشاورزی است که سالانه ۶.۲ میلیون تن انواع محصولات از اراضی این استان تولید می شود.
سالانه بیش از ۴۱ میلیون لیتر عرق از ۶۰ نوع گیاه در آذربایجان غربی فرآوری می شود.
عرقیات گیاهی در آذربایجان غربی از مشهورترین سوغات این استان به شمار می روند که در تهیه نقل و شیرینی پزی، شربت و بستنی سازی به علت عطر و طعم آن و مهمتر از همه خاصیت شفابخشی از عرقیات گیاهی همچون عرق بادرشبو و بید مشک استفاده می کنند.
