سال‌هاست که بر سر تعلق آرش کمانگیر به شهرهای مختلفی چون آمل، ساری یا حتی کرمان بحث و رقابت وجود دارد. رونمایی از تندیس آرش در کرمان با حضور وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی، بر این جدال افزود و پرسش قدیمی «آرش از کجاست؟» را دوباره به میدان آورد.
به گزارش مرزنیوز و به نقل از ایرنا؛ اما در هزاره سوم، با بحران‌های گسترده اجتماعی، فرهنگی و اخلاقی، پرسش مهم‌تر این است: آیا باید همچنان درگیر جدل بر سر زادگاه آرش باشیم، یا می‌توان از این اسطوره ملی به‌عنوان سرمایه‌ای فرهنگی برای حل مسائل امروز جامعه بهره گرفت؟
آرش کمانگیر در آینه پژوهش‌های معاصر
مطالعات متعددی درباره آرش کمانگیر صورت گرفته که نشان می‌دهد ارزش او نه در «مکان»، بلکه در «پیام» او نهفته است:
• در پژوهشی با عنوان «بررسی مفاهیم نور و تاریکی در منظومه آرش کمانگیر سیاوش کسرایی بر پایه نظریه همگنه‌ها» روشن شده است که آرش نمادی از روشنایی، آگاهی و دانایی است و تیر او نه تنها مرز جغرافیایی بلکه مرز میان جهل و خرد را مشخص می‌کند.
• مقاله‌ای در فصلنامه نقد ادبی دانشگاه علامه طباطبایی با تمرکز بر مفهوم «ترس از زمان» در منظومه کسرایی، نشان می‌دهد که آرش نمادی از امید و مقاومت در برابر فرسایش و بحران‌های تاریخی ـ اجتماعی است.
• تحلیل نشانه‌ـ‌معناشناختی مقایسه‌ای شعر «آرش» با «عقاب» نیز بیانگر آن است که آرش به‌عنوان یک گفتمان اخلاقی و فرهنگی، ارزش‌های ایرانی را در قالب زبان نمادین و ضدخشونت بازآفرینی می‌کند.
• همچنین دیدارنیوز در یادداشتی با عنوان «آرش؛ نماد صلح یا پادصلح» تأکید می‌کند که تیر آرش به‌جای تداوم جنگ، نماد پایانی بر نزاع و گامی به سوی عدالت و آرامش است.
پیام آرش برای جامعه امروز
برآیند این پژوهش‌ها نشان می‌دهد که پیام ماندگار آرش چنین است:
• صلح مبتنی بر عدالت: تیر آرش پایان‌بخش نزاع است، نه آغازگر خشونت.
• ایثار فردی برای خیر جمعی: جان‌فشانی آرش نماد فداکاری برای حفظ وحدت ملی است.
• فرازمانی و فرامکانی بودن پیام: آرش نه متعلق به یک جغرافیا، بلکه متعلق به بشریت است.
در جهانی که خشونت از سطح خانواده تا روابط بین‌الملل گسترش یافته، پیام آرش می‌تواند الهام‌بخش راهکارهایی مبتنی بر گفت‌وگو، صلح و همبستگی اجتماعی باشد.
از رقابت محلی تا بهره‌برداری فرهنگی
پرسش «آرش کجایی است؟» اگرچه برای هویت محلی اهمیت دارد، اما در سطح ملی و جهانی چندان کارساز نیست. اگر هر شهر بخواهد آرش را به خود منسوب کند، تنها بهره‌ای که نصیب جامعه می‌شود رقابتی بی‌ثمر خواهد بود.
در مقابل، می‌توان از آرش به‌عنوان سرمایه‌ای فرهنگی در مسیر آموزش، تربیت اخلاقی، تقویت هویت ملی و حتی توسعه گردشگری بهره برد:
• آموزش و پرورش: گنجاندن نماد آرش در برنامه‌های درسی به‌عنوان الگویی از ایثار و صلح.
• جشن‌های ملی: برگزاری جشن تیرگان و یادمان آرش در سطح ملی، نه صرفاً منطقه‌ای.
• میراث فرهنگی و گردشگری: استفاده از پیکره‌ها، نمادها و جشنواره‌ها برای ترویج فرهنگ همبستگی.
• الهام در عرصه مدنی: به‌کارگیری نماد آرش در جنبش‌های اجتماعی به‌عنوان نشانه‌ای از مقاومت مدنی در برابر بی‌عدالتی.
نتیجه‌گیری
آرش کمانگیر، صرف‌نظر از زادگاه یا مکان تاریخی‌اش، نمادی است از فداکاری برای صلح، عدالت و همبستگی. در هزاره سوم که جوامع با بحران خشونت، گسست اجتماعی و کمبود اعتماد مواجه‌اند، این اسطوره ایرانی می‌تواند الهام‌بخش راهی تازه باشد.
پس به جای رقابت برای نسبت دادن او به یک شهر خاص، شایسته است پیام او را در زندگی فردی و اجتماعی خود جاری کنیم؛ چراکه آرش بیش و پیش از آنکه «از آمل، ساری یا کرمان» باشد، از آنِ همه بشریت است.
**مدیرکل امور اتباع و مهاجرین خارجی استانداری مازندران
لینک کوتاه: https://marznews.com/?p=216023
