مرز، صرفاً خطی بر روی نقشه نیست؛ مرز، نقطه آغاز حاکمیت، امنیت، هویت و تمامیت ارضی یک کشور است. هر وجب از مرزهای جمهوری اسلامی ایران، روایتگر تاریخ، مقاومت، تعامل، تجارت و زندگی میلیون‌ها ایرانی است که در دورترین نقاط کشور، پاسدار امنیت و اقتدار سرزمین خود هستند. با وجود این اهمیت راهبردی، هنوز جای یک مناسبت مستقل و فراگیر با عنوان «روز ملی مرز» در تقویم رسمی کشور خالی است؛ مناسبتی که بتواند اهمیت مرز، نقش مرزبانان، جایگاه مرزنشینان و ظرفیت‌های اقتصادی، فرهنگی و امنیتی مناطق مرزی را در سطح ملی بازتعریف کند.
به گزارش مرزنیوز؛ امروز بیش از هر زمان دیگری، توجه به مفهوم مرز از یک ضرورت صرفاً امنیتی فراتر رفته است. مرزهای کشور، در کنار نقش تعیین‌کننده در حفظ امنیت ملی، مسیر ارتباط ایران با همسایگان، کریدورهای اقتصادی، مبادلات تجاری، تعاملات فرهنگی و توسعه منطقه‌ای نیز به شمار می‌روند. بنابراین، نگاه به مرز نباید تنها در زمان وقوع حوادث امنیتی یا شهادت مرزبانان شکل بگیرد؛ بلکه باید به یک فرهنگ عمومی و یک دغدغه ملی تبدیل شود.
مرز؛ خط مقدم امنیت و اقتدار ملی
امنیت پایدار کشور از مرزها آغاز می‌شود. مرزبانان جمهوری اسلامی ایران در شرایط سخت جغرافیایی و اقلیمی، شبانه‌روز مسئولیت حفاظت از مرزهای زمینی و آبی کشور را بر عهده دارند و در این مسیر، شهدای بسیاری تقدیم امنیت و آرامش مردم شده‌اند. بخش بزرگی از آرامش شهرها و زندگی روزمره مردم، حاصل تلاش نیروهایی است که در دورترین نقاط مرزی، در گرمای کویر، سرمای کوهستان و شرایط دشوار عملیاتی از مرزهای کشور حراست می‌کنند.
نام‌گذاری یک روز با عنوان «روز ملی مرز» می‌تواند فرصتی برای قدردانی رسمی و ملی از تلاش مرزبانان و زنده نگه داشتن یاد و خاطره شهدای مرزبانی باشد. چنین مناسبتی می‌تواند نسل جوان را نیز با واقعیت‌های زندگی و مأموریت مرزبانان آشنا کند و فاصله ذهنی میان شهرهای مرکزی و مناطق مرزی را کاهش دهد.
مرزنشینان؛ ساکنان خط مقدم ایران
مرز فقط متعلق به نیروهای حافظ امنیت نیست؛ میلیون‌ها مرزنشین نیز در خط مقدم زندگی ایرانی قرار دارند. مردمی که در روستاها و شهرهای مرزی زندگی می‌کنند، علاوه بر تحمل دشواری‌های اقتصادی، جغرافیایی و زیرساختی، در عمل بخشی از سرمایه اجتماعی و امنیتی کشور محسوب می‌شوند.
مرزنشینان در طول تاریخ، نقش مهمی در حفظ هویت و تمامیت ارضی ایران داشته‌اند. بسیاری از آنان با وجود محدودیت‌ها و مشکلات، زندگی در مناطق مرزی را انتخاب کرده و حضور آنان خود به عاملی برای پویایی، توسعه و امنیت این مناطق تبدیل شده است. «روز ملی مرز» می‌تواند فرصتی باشد تا مطالبات، مشکلات و ظرفیت‌های این بخش از جامعه بیش از گذشته دیده شود.
نام‌گذاری یک روز ملی نباید صرفاً به برگزاری مراسم و انتشار پیام‌های مناسبتی محدود شود. این روز می‌تواند بهانه‌ای برای بررسی سالانه وضعیت توسعه مناطق مرزی، رسیدگی به مسائل زیرساختی، اشتغال، آموزش، بهداشت و تقویت اقتصاد مرزنشینان باشد.
مرز؛ فرصت بزرگ اقتصادی و تجاری
در نگاه توسعه‌محور، مرز تنها محل کنترل و حفاظت نیست؛ بلکه می‌تواند به دروازه پیشرفت اقتصادی کشور تبدیل شود. بازارچه‌های مرزی، گمرکات، پایانه‌های صادراتی، مناطق آزاد و ویژه اقتصادی و مسیرهای ترانزیتی، ظرفیت‌هایی هستند که می‌توانند نقش مهمی در رشد اقتصاد ملی ایفا کنند.
ایران با برخورداری از مرزهای گسترده زمینی و دریایی و همسایگی با کشورهای متعدد، از ظرفیت کم‌نظیری برای توسعه تجارت منطقه‌ای برخوردار است. توجه ویژه به اقتصاد مرز می‌تواند زمینه افزایش صادرات، توسعه بازارهای منطقه‌ای، ایجاد اشتغال و کاهش محرومیت در مناطق مرزی را فراهم کند.
بر این اساس، «روز ملی مرز» می‌تواند به فرصتی برای گفت‌وگوی ملی درباره اقتصاد مرزی تبدیل شود؛ روزی که دستگاه‌های اجرایی، فعالان اقتصادی، اتاق‌های بازرگانی، مسئولان محلی و دانشگاهیان، عملکرد و برنامه‌های خود را در حوزه توسعه مرزها بررسی کنند.
ضرورت تغییر نگاه فرهنگی به مناطق مرزی
یکی از مهم‌ترین دستاوردهای تعیین «روز ملی مرز»، اصلاح نگاه عمومی به مناطق مرزی است. در برخی نگاه‌ها، مرز با محرومیت، ناامنی و فاصله از مرکز گره خورده است؛ در حالی که مرز می‌تواند نماد فرصت، ارتباط و تعامل باشد.
مناطق مرزی ایران از تنوع فرهنگی، تاریخی و اجتماعی گسترده‌ای برخوردارند. این مناطق، محل زندگی اقوام و گروه‌های مختلف ایرانی هستند و می‌توانند نقش مهمی در تقویت پیوندهای فرهنگی و اجتماعی کشور ایفا کنند. توجه رسانه‌ها، مدارس، دانشگاه‌ها و نهادهای فرهنگی به ظرفیت‌های مرزی در یک روز ملی می‌تواند شناخت جامعه از این بخش مهم ایران را افزایش دهد.
تقویم رسمی کشور نیز ظرفیت تبدیل مناسبت‌های مهم ملی به فرصت‌هایی برای تقویت حافظه جمعی و انسجام اجتماعی را دارد. مطابق آیین‌نامه فعلی نام‌گذاری روزها و مناسبت‌های خاص، هدف از تعیین مناسبت‌ها، تقویت مؤلفه‌های هویت ملی و فرهنگی، زنده نگه داشتن رویدادها و ارزش‌ها و تحکیم پیوندهای اجتماعی، سیاسی و فرهنگی عنوان شده است؛ اهدافی که موضوع «مرز» به‌خوبی می‌تواند با آنها پیوند پیدا کند.
یک مناسبت برای همه دستگاه‌ها
تعیین «روز ملی مرز» نباید به یک دستگاه یا سازمان خاص محدود شود. موضوع مرز، حوزه‌های مختلفی از جمله امنیت، اقتصاد، فرهنگ، محیط‌زیست، گردشگری، حمل‌ونقل، تجارت و سیاست خارجی را در بر می‌گیرد.
از همین رو، این مناسبت می‌تواند به یک روز ملی میان‌بخشی تبدیل شود که در آن دستگاه‌های مختلف، برنامه‌ها و مسئولیت‌های خود را در قبال مناطق مرزی مرور کنند. برگزاری همایش‌های علمی، تجلیل از مرزبانان و خانواده‌های شهدا، معرفی ظرفیت‌های اقتصادی و گردشگری مناطق مرزی، اجرای برنامه‌های فرهنگی و رسانه‌ای و بررسی مسائل مرزنشینان، تنها بخشی از ظرفیت‌های چنین روزی خواهد بود.
آیین‌نامه نام‌گذاری مناسبت‌های خاص نیز مسیر مشخصی برای ارائه پیشنهاد و بررسی آن پیش‌بینی کرده است؛ بر اساس این سازوکار، پیشنهاد نام‌گذاری می‌تواند از سوی اشخاص حقیقی یا حقوقی به شورای فرهنگ عمومی ارائه شود و پس از بررسی کارشناسی و تأیید، برای تصویب به شورای عالی انقلاب فرهنگی پیشنهاد شود. از این رو رسانه های دیده بان مرز و مرزنیوز پیشنهاد روز ملی مرز را به عنوان یک مطالبه عمومی ارایه می کنند.
«روز ملی مرز»؛ مطالبه‌ای قابل تحقق
نگاهی به روند سال‌های اخیر نشان می‌دهد که تقویم رسمی کشور همچنان ظرفیت پذیرش مناسبت‌های جدید را دارد و شورای عالی انقلاب فرهنگی در موارد مختلف، روزهای جدیدی را برای درج در متن یا ضمیمه تقویم تصویب کرده است. بر همین اساس، تعیین «روز ملی مرز» یک خواسته صرفاً نمادین نیست، بلکه پیشنهادی عملی و قابل پیگیری در چارچوب سازوکارهای قانونی موجود است. آنچه اهمیت دارد، تدوین یک پیشنهاد کارشناسی جامع، تعیین فلسفه نام‌گذاری، انتخاب تاریخی مناسب و جلب حمایت نهادهای مرتبط است.
در یک جمع‌بندی کلی ایرانِ امن و مقتدر، بدون مرزهای امن و پویا قابل تصور نیست. مرزها، نخستین خطوط دفاع از تمامیت ارضی و در عین حال، نخستین دروازه‌های ارتباط کشور با جهان پیرامون هستند. مرزبانان در حفظ امنیت آن ایستاده‌اند و مرزنشینان با زندگی و تلاش خود به آن پویایی بخشیده‌اند. لذا تعیین «روز ملی مرز» در تقویم مناسبتی کشور می‌تواند گامی مهم در پاسداشت جایگاه مرز، تکریم مرزبانان، بزرگداشت شهدای مرزبانی، توجه به مرزنشینان و معرفی ظرفیت‌های گسترده اقتصادی و فرهنگی مناطق مرزی باشد.
این روز باید بهانه‌ای برای چند مراسم تشریفاتی نباشد؛ بلکه باید به یک فرصت ملی برای بازنگری در سیاست‌های توسعه مناطق مرزی، تقویت امنیت پایدار، حمایت از مرزنشینان و افزایش شناخت عمومی از اهمیت مرز تبدیل شود و امروز شاید بیش از هر زمان دیگری، جای یک عنوان در تقویم رسمی کشور خالی باشد؛ عنوانی که یادآوری کند، امنیت، اقتدار و توسعه ایران از مرزهای آن آغاز می‌شود.
«روز ملی مرز» می‌تواند روز پاسداشت مرزبان، مرزنشین، شهید مرزبانی و همه کسانی باشد که در دورترین نقطه جغرافیایی ایران، نزدیک‌ترین پیوند را با امنیت و تمامیت ارضی کشور دارند.
تهیه و تنظیم و ایده‌پرداز: محمدنقی دیده بان
لینک کوتاه: https://marznews.com/?p=219527
