هرمزگان فقط سرزمین آفتاب، دریا و ساحل نیست بلکه این استان یکی از مهمترین خاستگاههای خرمای ایران نیز به شمار میرود؛ جایی که در نخلستان های گستردهاش، از خرمای لوکس و صادراتی پیارم تا خرمای شیرین و خوشخوراک خنیزی، هر رقم بخشی از هویت کشاورزی، اقتصادی و فرهنگی جنوب را روایت میکند.
به گزارش مرزنیوز و به نقل از ایرنا؛ استان هرمزگان با برخورداری از ۳۸ هزار هکتار نخلستان ، تولید سالانه حدود ۲۰۰ هزار تُن خرما و میزبانی از ۵۵ رقم متنوع این محصول، یکی از قطبهای مهم خرمای کشور به شمار میرود؛ ظرفیتی که در کنار ارقامی شاخصی همچون پیارم، خنیزی، خاصویی و مرداسنگ، جایگاه ویژهای در اقتصاد کشاورزی، اشتغال و صادرات این استان ایجاد کرده است.
بر اساس آمارهای موجود، از مجموع نخلستان های استان هرمزگان، حدود ۲۵ هزار هکتار بارور بوده و همچنین از حدود ۴۰۰ رقم خرمای شناختهشده در ایران، ۵۵ رقم در این استان کشت میشود که ۲۰ رقم آن ارزش تجاری بالایی دارد.
استان هرمزگان یکی از استانهای خرماخیز کشور است و در این میان «پیارُم»، «خاصویی»، «مُرداسَنگ»، «خِنیزی»، «شاهانی»، «دیری»، «کریته»، «زَرد»، «مُضافتی»، «آلومِهتری» و «هَلیلی» بیشترین و مرغوبترین ارقام تولیدی خرما در استان هرمزگان هستند.
اما در میان ارقام خرمای هرمزگان، «پیارم» به عنوان مشهورترین و ارزشمندترین رقم، جایگاه ممتازی دارد؛ این خرما که بیشتر در شهرستان حاجیآباد تولید میشود، به دلیل ظاهر کشیده، رنگ قهوهای تیره، بافت مطلوب و طعم خاص، از مرغوبترین خرماهای صادراتی ایران به شمار میرود و در بازارهای جهانی نیز شناخته شده است.
استان هرمزگان با برخورداری از ۳۸ هزار هکتار نخلستان ، تولید سالانه حدود ۲۰۰ هزار تُن خرما و میزبانی از ۵۵ رقم متنوع این محصول، یکی از قطبهای مهم خرمای کشور به شمار میرود.در کنار پیارم، خرمای «خنیزی» نیز از دیگر ارقام پرطرفدار هرمزگان است که بهویژه در نخلستان های میناب و رودان کشت میشود. این خرما با رنگ مایل به قرمز تیره، بافت نرم و طعم شیرین، بیشتر در مصرف تازهخوری مورد استقبال قرار میگیرد.
برخی از محصولات خرما در هرمزگان شامل «آل مهتری»، «نغار»، «خاصویی»، «شکری»، «خنیزی»، «مرزبان»، «مرداسنگ» و «زرد» بهدلیل نوبرانه بودن، نبود بستهبندی مناسب و نگهداری و نداشتن توان رقابت با سایر خرماها، در زمان برداشت به صورت تازه خوری مصرف میشود.
در حال حاضر ۲۰ درصد از محصول خرمای هرمزگان صادر و ۸۰ درصد نیز به مصرف داخلی میرسد که برای کسب سود و درآمد آن توسط نخلداران علاوه بر تولید خرمای مرغوب، برندسازی و صادر میشود.
جایگاه ایران در تولید و تنوع ارقام خرما
خرما یا نخل خرما، گیاهی تکلپهای و گرمسیری از تیره نخلهاست که با میوهای خوراکی، پوستی نازک و طعمی شیرین، نه تنها بخشی از فرهنگ و باورهای مردم جنوب، بلکه یکی از محصولات استراتژیک کشاورزی ایران و جهان به شمار میرود؛ در حالی که آمارهای جهانی از وجود سه تا چهار هزار رقم خرما سخن میگویند، ایران به عنوان دومین تولیدکننده و صادرکننده این محصول در دنیا، میزبان حدود ۴۰۰ رقم از این میوه بهشتی است.
خرما در بیش از ۳۴ کشور دنیا کشت میشود و عربستان، الجزایر و ایران بهترتیب بیشترین سطح زیر کشت این محصول را در جهان به خود اختصاص دادهاند؛ در این میان، سطح زیر کشت خرما در ایران ۲۳۲ هزار هکتار برآورد میشود که حدود ۱۹۹ هزار هکتار آن بارور است. با میزان تولید حدود یک میلیون و ۱۴ هزار تُن، ایران در کنار کشورهایی چون مصر، عراق، عربستان و پاکستان، سهم عمدهای از ۸۵ درصد تولید جهانی خرما را در اختیار دارد.
درخت خرما در ۱۵ استان ایران کشت میشود؛ با این حال استانهای کرمان، هرمزگان، خوزستان، بوشهر، فارس و سیستان و بلوچستان با تولید حدود ۹۸ درصد خرمای کشور، قطبهای اصلی این محصول هستند. از آنجا که حدود ۹۰ درصد تولید خرما در ایران مازاد بر مصرف داخلی است، صادرات این محصول اهمیت ویژهای در اقتصاد ملی ایفا میکند.
ارقام متنوع خرما در ایران، هر یک به نام استانی گره خورده است؛ بهطوری که خرمای «استعمران» در خوزستان، «مضافتی» در بم و کرمان، «کبکاب» در بوشهر، «شاهانی و زاهدی» در فارس، «مضافتی و ربی» در سیستان و بلوچستان و «پیارم و مرداسنگ» در هرمزگان از مهمترین گونههای تولیدی کشور محسوب میشوند.
«خارک و خَمَل»؛ آغاز مسیر رسیدن خرما
خرما در هرمزگان تنها در مرحله نهایی برداشت مورد استفاده قرار نمیگیرد، بلکه در مراحل مختلف رشد نیز در سبد مصرف مردم جنوب جای دارد.
میوه نخل در ابتدای شکلگیری و پیش از رسیدن کامل، به صورت نارس برداشت میشود که در مناطق جنوبی از آن با عنوان خمل و خارک یاد میشود.
خارک، مرحلهای از رشد خرماست که میوه هنوز به رطب یا خرمای کامل تبدیل نشده و بافتی سفتتر و شیرینی کمتری دارد.
برخی از ارقام زودرس هرمزگان در همین مرحله نیز مصرف میشوند و بهعنوان نوبرانه در بازار عرضه میشوند و پس از آن، میوه وارد مرحله رطب و در نهایت به خرمای کامل و قابل نگهداری تبدیل میشود.
میوه نخل در ابتدای شکلگیری و پیش از رسیدن کامل، به صورت نارس برداشت میشود که در مناطق جنوبی از آن با عنوان خمل و خارک یاد میشود.برداشت خرما در هرمزگان از خردادماه آغاز میشود و تا نیمه شهریورماه ادامه دارد، هرچند برخی ارقام مانند پیارم، زمان برداشت دیرتری دارند و در آبانماه برداشت میشوند.
این گستره زمانی، امکان عرضه تدریجی محصول به بازار را فراهم کرده و نقش مهمی در تنظیم بازار دارد.
از جمله ارقام زودرس خرمای استان میتوان به آلمهتری و نغار اشاره کرد که به دلیل نوبرانه بودن، با قیمت بالاتری در بازار به فروش میرسند؛ هم اکنون قیمت هر کیلوگرم آلومهتری در بازار ۲۵۰ هزار تومان و نغار ۳۰۰ تا ۴۰۰ هزار تومان است.
مدیریت علمی؛ از گردهافشانی تا تولید ۲۰۰ هزار تُن
نخل خرما گیاهی دوپایه است؛ به این معنا که گلهای نر و ماده بر روی درختان جداگانه قرار دارند و برای تشکیل میوه، انتقال گرده از گل نر به گل ماده ضروری است.
اگرچه این فرآیند در طبیعت میتواند توسط باد یا حشرات انجام شود، اما در نخلستان های تجاری هرمزگان، گردهافشانی برای اطمینان از باردهی مناسب بهصورت دستی انجام میشود.
این عملیات از اوایل اسفندماه آغاز شده و تا اوایل اردیبهشتماه ادامه دارد؛ در این روش، کشاورزان از نخلهای نرِ شناختهشده و پربازده استفاده میکنند تا درصد تبدیل گل به میوه افزایش یابد و محصول نهایی از کیفیت مطلوبتری برخوردار باشد.
مدیر امور باغبانی سازمان جهاد کشاورزی هرمزگان پیشتر با اشاره به ظرفیت بالای استان در تولید خرما گفت: سطح زیرکشت نخل در هرمزگان حدود ۳۸ هزار هکتار است که بخش قابل توجهی از آن به ارقام تجاری و پرمحصول اختصاص دارد.
محمدرضا شیخزاده در گفت وگو با خبرنگار ایرنا، ارقام شاخص نخلستان های استان را پیارم، خاصویی، مضافتی، کریته، مرداسنگ، خنیزی، آلمهتری و زاهدی عنوان کرد و افزود: با اجرای دقیق برنامههای فنی و مدیریت مناسب باغها، از جمله عملیات گردهافشانی، انتظار میرود تولید خرما در سالجاری از ۱۹۶ هزار تن به حدود ۲۰۰ هزار تن برسد.
وی تاکید کرد: این اقدامات علاوه بر افزایش میزان تولید، به ارتقای کیفیت محصول و تقویت توان رقابت خرمای هرمزگان در بازارهای داخلی و خارجی کمک میکند.
شیخزاده یادآور شد: بیشترین سطح زیرکشت خرما در استان هرمزگان به شهرستانهای حاجیآباد، میناب و رودان اختصاص دارد.
افزایش صادرات خرما از هرمزگان به کشورهای حاشیه خلیج فارس
مدیر امور باغبانی سازمان جهاد کشاورزی هرمزگان همچنین از افزایش صادرات خرمای استان خبر داد و گفت: میزان صادرات خرمای هرمزگان در سال گذشته ۴۰ هزار تن بوده که پیشبینی میشود امسال این میزان به ۴۵ هزار تن افزایش پیدا کند.
به گفته وی، بازار هدف خرمای هرمزگان علاوه بر برخی استانهای کشور از جمله تهران، تبریز، اصفهان، مشهد و یزد، به کشورهای حوزه خلیجفارس نیز صادر میشود.
وی با اشاره به فعالیت ۲۵ واحد بستهبندی و فرآوری خرما در استان با ظرفیت ۵۰ هزار تن، تصریح کرد: توسعه صنایع بستهبندی و فرآوری میتواند نقش مهمی در افزایش ارزش افزوده خرمای هرمزگان داشته باشد.
اجرای عملیات اصلاح و نوسازی ۲ هزار هکتار از نخیلات هرمزگان
مدیر باغبانی سازمان جهادکشاورزی هرمزگان همچنین به برنامههای بهبود و نوسازی نخیلات نیز اشاره کرد و گفت: در حال حاضر، عملیات اصلاح و نوسازی ۲ هزار هکتار از نخیلات استان در دست اجراست.
شیخزاده همچنین، در سال گذشته نیز بیش از یکهزار و ۵۰۰ هکتار از نخیلات استان هرمزگان اصلاح و نوسازی شده بود که این اقدامات با هدف افزایش بهرهوری و بهبود کیفیت محصول در استان اجرا میشود.
پیارم؛ محصول شاخص حاجیآباد
خرمای پیارم که بیشتر در شهرستان حاجیآباد تولید میشود، مهمترین محصول شاخص خرمایی هرمزگان به شمار میرود؛ این خرما به دلیل کیفیت بالا، ماندگاری مناسب، طعم شیرین و ظاهر بازارپسند، سهم قابل توجهی در صادرات خرمای ایران دارد.
رییس سازمان جهاد کشاورزی هرمزگان با اشاره به جایگاه ممتاز حاجیآباد در تولید خرمای پیارم گفت: این شهرستان با حدود ۱۰ هزار هکتار نخلستان و تولید بیش از ۵۴ هزار تُن خرما در سال، یکی از مهمترین مناطق تولید خرمای هرمزگان است.
محسن یکتاپور اظهار کرد: از این میزان، ۶ هزار و ۸۰۰ هکتار بهطور اختصاصی به کشت خرمای پیارم اختصاص دارد که نشاندهنده سهم عمده حاجیآباد در تامین این رقم ممتاز است.
وی با تاکید بر نقش اقتصادی این محصول بیان کرد: خرمای پیارم علاوه بر تامین نیاز بازار داخلی، بخش مهمی از صادرات خرمای کشور را تشکیل میدهد و در رونق اقتصادی، اشتغالزایی و ارزآوری استان نقش موثری دارد.
به گفته رییس سازمان جهاد کشاورزی هرمزگان، خرمای پیارم نقش کلیدی در اقتصاد و معیشت مردم شهرستان حاجیآباد دارد و به عنوان یکی از مهمترین منابع درآمد و اشتغال در شمال استان شناخته میشود.
یکتاپور یادآور شد: کاشت، برداشت، فرآوری و بستهبندی این محصول برای بیش از ۲۲ هزار نفر در منطقه فرصت شغلی ایجاد کرده است؛ بهگونهای که حدود هفت هزار نفر بهصورت مستقیم و بیش از ۱۵ هزار نفر نیز بهطور غیرمستقیم در این چرخه فعالیت دارند.
مجول؛ رقیب تازه در نخلستان های بشاگرد
در سالهای اخیر، کشت خرمای «مجول» نیز در برخی مناطق هرمزگان بهویژه دشت پلپک بشاگرد مورد توجه قرار گرفته است، این رقم که در بازارهای جهانی به عنوان یکی از مرغوبترین انواع خرما شناخته میشود، میتواند در سالهای آینده به یکی از ارقام مهم صادراتی استان تبدیل شود.
کارشناسان معتقدند ورود ارقام جدید و پرطرفدار جهانی، در صورت همراهی با برنامهریزی مناسب، میتواند جایگاه هرمزگان را در بازارهای بینالمللی بیش از پیش تقویت کند.
با وجود ظرفیت بالای تولید و صادرات، خرمای هرمزگان همچنان با چالشهایی در حوزه برندسازی، صنایع تبدیلی و بستهبندی روبهرو است.
کارشناسان حوزه جهادکشاورزی بر این باورند که بخش قابل توجهی از خرمای استان همچنان بهصورت فلهای عرضه میشود و این موضوع مانع از بهرهبرداری کامل از ارزش افزوده محصول شده است.
همچنین تهدید آفات، بهویژه «سوسک سرخرطومی حنایی»، و ضرورت تقویت حمایتهای بیمهای از نخلداران، از دیگر موضوعاتی است که نیازمند توجه بیشتر در برنامهریزیهای بخش کشاورزی است.
خرمای هرمزگان؛ محصولی اقتصادی و فرهنگی
خرما در هرمزگان فراتر از یک محصول کشاورزی، بخشی از فرهنگ، باور و معیشت مردم این استان است؛ این محصول در کنار نقش مهم در اقتصاد خانوارهای روستایی، جایگاه ویژهای در سفره غذایی و آیینهای مردم جنوب دارد.
کارشناسان معتقدند تداوم رونق این بخش، نیازمند توسعه باغات نوین، ارتقای بهرهوری، تکمیل زنجیره ارزش، حمایت از نخلداران و تقویت برندهای داخلی است؛ مسیری که میتواند هرمزگان را بیش از گذشته به پرچمدار صادرات خرمای ایران تبدیل کند.
وسعت زمینهای باغی در هرمزگان افزون بر ۸۰ هزار هکتار است و سالانه بیش از ۹۴۰ هزار تُن محصول باغی در این استان تولید میشود که از این میزان، ۳۸ هزار هکتار با تولید سالانه ۲۰۰ هزار تُن به نخیلات اختصاص دارد.
لینک کوتاه: https://marznews.com/?p=218845
